Sławomir Mrożek - EmigranciReżyseria: Krzysztof Bartłomiejczyk
Postawieni w sytuacji ekstremalnej, skazani na siebie, bo połączeni wspólnym losem bohaterowie "Emigrantów", choć różni jak dwa bieguny, są tak samo wyalienowani ze społeczności, w której przyszło im żyć. XX, chłoporobotnik, dorobkiewicz za wszelką cenę, rwący się do materialnego awansu, i AA, pisarz, chłodny intelektualista sypiący komunałami o wolności, są postaciami które - pomimo pewnych akcentów komicznych - uzyskują ostatecznie wymiar tragiczny. Obaj są "produktami" tego samego systemu. Ich istnienie ma w sobie wymiar niewolniczy. W ujęciu Mrożka różnią się tylko tym, że XX staję się ofiarą konformizmu sytości, natomiast AA - ofiarą konformizmu myślowego. Dialog XX i AA wykracza jednak poza granice zwykłej rozmowy, gdyż odwołują się oni do powszechnej wiedzy widza o przeszłości i uruchamiają jego współczesne doświadczenia.Pewne jest, że "Emigranci"polemizują z tradycyjnie podniosłą, wyrosłą z romantyzmu wizją tragicznego emigranta-wygnańca cierpiacego z nostalgii za utraconą ojczyzną. "Nocna Polaków rozmowa" sprowadzona została przez Mrożka ze szczytów Alp do wielkomiejskich piwnic i pisuarów, gdzie nawet "Pan Tadeusz" emigrantów nie pokrzepi, bo jeden książek w ogóle nie czyta,a dla drugiego tradycja jest już tylko pustą formą, w której nawet nie próbuje szukać oparcia. "Główną sprawą" twórczości Mrożka było i jest nadal wskazanie rozbieżności pomiędzy nadętą, napuszoną formą zachowań i wypowiedzi a wyrażaną przez nie treścią, często miałką lub po prostu wstydliwą. W gruncie rzeczy "Emigranci" to sztuka o wolności, która - bez względy na formy, w jakich się objawia - zawsze wymaga od człowieka ceny najwyższej... |
Mrożek idzie śladami "Zniewolonego umysłu" Czesława Miłosza, gdy każe wierzyć AA, iż możliwe jest danie uniwersalnego, generalizującego poszczególne indywidualne doświadczenia świadectwa zniewolenia. Ale, odmiennie niż Miłosz,od początku pozbawia swego bohatera ideologicznych złudzeń. Jednocześnie rozumowanie AA przypomina lekcję Witolda Gombrowicza,który z zakompleksionej polskiej kultury uczynił swą oryginalną siłę twórczą.Sposób zobrazowania inteligenta-gonokoka wewnątrz społeczeństwa -organizmu jest nawiązaniem do "Szewców" Witkacego.
