Dramaturg Trudnych Pytań - Janusz R. Kowalczyk

Pięć sztuk Karola Wojtyły doczekało się w Polsce 27 inscenizacji na profesjonalnych scenach.

Karol Wojtyła w pełni zasłużył na miano człowieka teatru. Zanim zaczął pisać dramaty, w latach gimnazjalnych grał m.in. w Antygonie, Balladynie, Kordianie, Nie-Boskiej komedii, Ślubach panieńskich, Sułkowskim, Zygmuncie Auguście, Judaszu z Kariothu. Niektóre przedstawienia współreżyserował.

To samo robił w Konfraterni Teatralnej, zwanej później Studiem 39, na rok przed wojną, gdy studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie okupacji występował w konspiracyjnym teatrze, prowadzonym przez Mieczysława Kotlarczyka, którego namówił do przenosin z Wadowic. Tak powstał Teatr Rapsodyczny. Bronił go aż do likwidacji przez komunistyczne władze w 1967 roku.

Rozkwit zainteresowania twórczością literacką i teatralną Karola Wojtyły wiązał się, co oczywiste, z wyniesieniem Go na najwyższy urząd w Kościele katolickim. Jego wiersze, niemal nazajutrz po wyborze, recytowali aktorzy. Zapamiętałem taki wieczór z udziałem Anny PolonyJana Nowickiego w krakowskiej Piwnicy pod Baranami.

Nic zatem dziwnego, że w 1988 roku Michael Anderson nakręcił film Przed sklepem jubilera, w gwiazdorskiej obsadzie. Jubilera zagrał Burt Lancaster, księdza Adama - Daniel Olbrychski, Teresę - Olivia Hussey, Stefana - Ben Cross. Scenariusz Jeffa Andrusa przenosi akcję z tatrzańskich szlaków do Krakowa, po czym do... Montrealu, co sprzyja dynamice i widowiskowości włosko-kanadyjskiego filmu.

Karol Wojtyła miał zamierzenia skromniejsze. Tę "Medytację o sakramencie małżeństwa, przechodzącą chwilami w dramat" - jak głosi podtytuł - napisał jako biskup w 1960 roku Opowiadał w niej o sprzedawcy obrączek, który staje się powiernikiem i rozjemcą trzech małżeństw o poplątanych losach, filozofującym o darze miłości, którego nie wolno roztrwonić. Pierwszą wersję sceniczną Przed sklepem jubilera zawdzięczamy Leopoldowi Kielanowskiemu. Premiera odbyła się 11 listopada 1979 roku w Polskim Ośrodku Społeczno-Kulturalnym w Londynie, z udziałem emigracyjnych aktorów. W kraju premierę sztuki dał Andrzej Maria Marczewski, 27 marca 1981 roku w Wałbrzychu. PóŹniej wystawił ją jeszcze sześciokrotnie: w Płocku, Poznaniu, Białymstoku, Bydgoszczy, Warszawie i Łodzi.

Dramat reżyserowali także Irena i Tadeusz Byrscy w Gdańsku (Teatr Wybrzeże 1982) oraz Anna Polony w Krakowie (Stary Teatr 1988). Dziesięciokrotnie inscenizowany okazał się więc najpopularniejszym utworem Karola Wojtyły na polskich scenach.

Pierwszą Jego sztuką pokazaną w kraju był Brat naszego Boga. Na reżysera światowej prapremiery peerelowskie władze - zawiadujące każdym skrawkiem życia swych obywateli, w tym, oczywiście, kulturą - upatrzyły sobie Krystynę Skuszankę, kierującą wraz z mężem, Jerzym Krasowskim, Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Tam też pojawili się 13 grudnia 1980 roku dostojnicy Kościoła, z metropolitą Franciszkiem Macharskim na czele. Odczytano list od Autora. W głównej roli artysty malarza Adama Chmielowskiego - Brata Alberta - występowali na zmianę Jan Frycz i Jerzy Grałek. Muzykę napisał Krzysztof Penderecki.

Skuszanka nie poradziła sobie z rapsodycznością tekstu. Jej monumentalne przedstawienie okazało się statyczne i manieryczne. Ze względu na osobę Autora szło jednak kompletami. Kolejną wersję Brata... Skuszanka wystawiła w 1989 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie, z Albertem - Krzysztofem Chamcem. Sztukę inscenizowali także: Andrzej Maria Marczewski (Płock 1982; Bydgoszcz 1991), Ryszard Krzyszycha (Częstochowa 1990) i Henryk Rozen (Rzeszów 2000). Do sześciu premier oficjalnych należałoby doliczyć te z "drugiego obiegu" po ogłoszeniu stanu wojennego. Brata... grano np. w reżyserii Hanny Skarżanki w warszawskim Muzeum Archidiecezjalnym. Na podstawie dramatu Krzysztof Zanussi w 1997 roku nakręcił w polsko-włosko-niemieckiej koprodukcji film ze Scottem Wilsonem (Brat Albert) i Wojciechem Pszoniakiem.

Specjalistą w inscenizowaniu dramatów Karola Wojtyły stał się niewątpliwie Andrzej Maria Marczewski, który - w sumie - wystawiał Jego sztuki dwunastokrotnie. Polską premierę Promieniowania ojcostwa dał 11 czerwca 1983 roku w warszawskim Teatrze Rozmaitości. Cztery lata póŹniej zrealizował wersję dla Teatru TV, po czym następną w Bydgoszczy (1989). Promieniowanie... przygotował też Zbigniew W. Solski we Wrocławiu (Teatr Współczesny 1997).

Jeremiasza trzykrotnie reżyserował Marek Mokrowiecki. Zdążył z premierą przed stanem wojennym: 11 grudnia 1981 roku w Teatrze Polskim w Bielsku/Cieszynie. Kolejne dał w Bydgoszczy (1983) i Płocku (1991).

Hioba Karola Wojtyły jako pierwszy wystawił Tadeusz Malak, 26 marca 1983 roku w Nowej Hucie (Teatr Ludowy). Po nim uczynili to: Wojciech Kopciński w Częstochowie (1983) oraz dwukrotnie w 1991 roku Bogdan Ciosek, na scenach w Rzeszowie i Katowicach.

Powodzeniem cieszyło się także sześć przedstawień powstałych na podstawie poezji papieża. Jedno z nich - Pieśń o blasku wody, wg scenariusza Marka Skwarnickiego - reżyserował Andrzej Wajda we Wrocławiu (Teatr Polski 1997).

Dramaty Karola Wojtyły trafiają także do repertuaru teatrów za granicą. W Kaliszu była pokazywana ukraińska wersja Hioba w reżyserii Jarosława Fedoryszyna z Teatru Voskresinnia we Lwowie. Natomiast we Włoszech Brat... doczekał się wersji operowej.

Dramaty Karola Wojtyły

  • Hiob 1940
  • Jeremiasz 1940
  • Brat naszego Boga ok. 1950
  • Przed sklepem jubilera 1960
  • Promieniowanie ojcostwa 1964

Szósty dramat Karola Wojtyły, z lat wojny, o tematyce starotestamentowej, zaginął.

Danuta Michałowska

 

 

Poeta na zawsze

Karola Wojtyłę widziałam w Krakowie przed wojną. Jako poeta występował na estradzie, czytając własne wiersze, albo grał jeden ze znaków zodiaku w Kawalerze księżycowym, wystawianym przez studentów w czasie Dni Krakowa. Przykuwał uwagę osobowością. Miał piękny, wyrazisty głos, co Mu zostało przez długie lata biskupowania i pontyfikatu. Poznałam Go w domu państwa Kydryńskich. Od początku widziałam w Nim kogoś niezwykłego i wybitnego. Zdecydowaliśmy się wystawić drugi akt dramatu Uciekła mi przepióreczka Żeromskiego. Karol Wojtyła reżyserował i grał rolę Smugonia. Ja byłam Smugoniową, a Juliusz Kydryński - Przełęckim. Po miesiącu prób daliśmy pokaz dla naszych rodzin i znajomych. Przez cały rok opiekował się nami Tadeusz Kudliński, prawnik pracujący w banku, którego wielką miłością był teatr. W końcu Karol namówił Mieczysława Kotlarczyka, starszego odeń o 12 lat filologa z Wadowic, by przyjechał do Krakowa. Kotlarczyk przedstawił program artystyczny, w którym chciał przywrócić pamięci największe dzieła naszej literatury. Rozdał nam fragmenty rapsodów Króla Ducha, które odgrywaliśmy. Tak narodził się teatr wielkiego słowa poetyckiego wielkiej polskiej literatury. Wtedy jeszcze nikt nie mówił, że to Teatr Rapsodyczny, dopóki po wojnie nie przyszło nam go jakoś nazwać. Karol Wojtyła, grając rolę poety-narratora, objawił się w Królu Duchu jako najwyższej miary artysta słowa. Ogromne zaangażowanie włożył w Rapsod V o królu Bolesławie Śmiałym i zabójstwie biskupa Stanisława. Miał ogromną intuicję i bardzo szeroką wiedzę, którą wykorzystał, grając króla w niezwykle dramatyczny i przekonujący sposób. W scenach z Wesela grał Wernyhorę, a w Wyzwoleniu - Konrada! To była rola w zakresie Jego możliwości, bo miał wspaniałe warunki i ogromną skalę możliwości aktorskich. Przystojny, choć nie był w typie amanta. Grał raczej role bohaterskie, dramatyczne, ale i charakterystyczne. Miał wybitne osiągnięcia w Hymnach Kasprowicza, w głównej roli w Samuelu Zborowskim, jako Ksiądz Robak w Panu Tadeuszu. W 1942 r. zaczął studia w seminarium duchownym, co sprawiło, że odszedł od teatru, choć poetą pozostał na zawsze.


J.R.K.

Tekst został opublikowany w "Rzeczpospolitej" 5 kwietnia 2005 r.

 

J. J. Aleksiun, plakat do sztuki
J. J. Aleksiun, plakat do sztuki
F. Starowieyski, plakat do sztuki
F. Starowieyski, plakat do sztuki
W. Pluta, plakat do sztuki

Teatr Karola Wojtyły i Karol Wojtyła-Prezentacje
współfinansowane są przez
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Logo Kultura Dostępna Logo MKiDN
strona powitalna teatr dramaturgia felietony reżyseria musicale produkcje film Europa Schulz archiwum kontakt
mój kanał YouTube - zapraszam
przesuwaj animację w lewozatrzymaj animacjęprzesuwaj animację w prawo
 

     kom. 602 529 486     facebook

 Wyszukiwarka:

© 2001-2011 Andrzej Maria Marczewski. Wykonanie serwisu www.grupamak.pl

dodatkowe linki pozycjonujace, jeszcze jeden link, ostatni przykladowy link